Amortisman Hesaplama

Amortisman Hesaplama Nedir?

Amortisman hesaplama, işletmelerin satın aldığı sabit kıymetlerin (makine, araç, bina, bilgisayar vb.) faydalı ömürleri boyunca değer kaybını hesaplamak için kullanılan bir mali araçtır. Amortisman, bir varlığın edinme maliyetinin kullanım ömrüne dağıtılmasıdır. Amortisman hesaplaması muhasebe ve vergi açısından büyük önem taşır. İşletmeler amortisman giderini vergiden düşerek vergi matrahını azaltabilir. Doğru amortisman hesabı hem gerçekçi mali tablolar hem de vergi planlaması için kritiktir.

Amortisman Yöntemleri

Türkiye'de yasal olarak uygulanan iki temel amortisman yöntemi vardır: Normal (Eşit Taksitli) Amortisman: Varlığın maliyeti faydalı ömrüne eşit olarak bölünür. Formül: Yıllık Amortisman = Maliyet / Faydalı Ömür. Örnek: 500.000 ₺ maliyetli, 5 yıl ömürlü makine → Yıllık amortisman = 100.000 ₺. En yaygın kullanılan ve en basit yöntemdir. Azalan Bakiyeler (Hızlandırılmış) Yöntemi: Normal amortisman oranının 2 katı uygulanır, ancak net defter değeri üzerinden hesaplanır. İlk yıllarda yüksek, son yıllarda düşük amortisman gideri oluşur. Örnek: 500.000 ₺, 5 yıl, normal oran %20 → hızlandırılmış oran %40. 1. yıl: 200.000 ₺, 2. yıl: 120.000 ₺, 3. yıl: 72.000 ₺... Son yıl kalan bakiye tamamen gider yazılır. Hızlandırılmış yöntem vergi avantajı sağlar çünkü gider ilk yıllara yüklenir.

Faydalı Ömür Süreleri

Maliye Bakanlığı, her varlık türü için faydalı ömür süresi belirlemiştir. Başlıca süreler: Binalar: 50 yıl (%2 amortisman oranı) Makine ve Teçhizat: 5-15 yıl (türüne göre) Taşıtlar: Binek otomobil 5 yıl, ticari araç 5-7 yıl Bilgisayar ve Yazılım: 3-5 yıl Mobilya ve Demirbaş: 5-10 yıl Patent ve Lisans: Koruma süresi boyunca Şerefiye (Goodwill): 5 yıl Faydalı ömür süreleri Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın yayınladığı listelerde yer alır. İşletmeler bu sürelere uymak zorundadır; isteğe göre kısaltma veya uzatma yapılamaz.

Amortismanda Vergi Avantajı

Amortisman işletmelere önemli vergi avantajları sağlar: Gider Yazma: Amortisman tutarı ticari kazançtan düşülür, böylece ödenecek kurumlar vergisi veya gelir vergisi azalır. Nakit Akışı Etkisi: Amortisman nakit çıkışı gerektirmeyen bir giderdir. Vergi matrahını düşürerek fiili nakit tasarruf sağlar. Hızlandırılmış Yöntem Avantajı: Azalan bakiyeler yöntemi ile ilk yıllarda daha fazla gider yazarak erken dönemde vergi avantajı elde edilir. Toplam amortisman tutarı aynıdır ancak paranın zaman değeri nedeniyle hızlandırılmış yöntem daha avantajlıdır. Örnek: 500.000 ₺'lik yatırımda %25 kurumlar vergisi oranıyla yıllık 100.000 ₺ amortisman → Yıllık 25.000 ₺ vergi tasarrufu, 5 yılda toplam 125.000 ₺.

Sıkça Sorulan Sorular

Amortisman, işletmelerin sabit kıymetlerinin (makine, araç, bina, bilgisayar vb.) faydalı ömürleri boyunca değer kaybının muhasebe kayıtlarına yansıtılmasıdır. Varlığın edinme maliyeti kullanım süresine dağıtılır ve her yıl gider olarak yazılır. Amortisman hem gerçekçi mali tablolar hem de vergi avantajı sağlar.

Normal amortismanda maliyet faydalı ömre eşit bölünür. Hızlandırılmış (azalan bakiyeler) yönteminde normal oranın 2 katı uygulanır ancak net defter değeri üzerinden hesaplanır. İlk yıllarda daha yüksek gider yazılır. Toplam amortisman aynıdır ama hızlandırılmış yöntem erken dönemde vergi avantajı sağlar.

Binek otomobil faydalı ömrü 5 yıldır (%20 amortisman oranı). Normal yöntemle: Yıllık amortisman = Araç maliyeti / 5. Binek araçlarda amortisman tavanı uygulanması vardır (2025 için belirli limitler dahilinde). Ticari araçlarda tavan uygulaması yoktur. Hızlandırılmış yöntemde %40 oran net defter değerine uygulanır.

Arazi ve arsalar amortismana tabi değildir çünkü değer kaybetmezler. Yapım veya montaj aşamasındaki varlıklar tamamlanana kadar amortismana tabi tutulmaz. İşletme faaliyetlerinde kullanılmayan varlıklar da amortisman ayrılamaz. Sanat eserleri ve koleksiyon değeri olan varlıklar da amortismana tabi değildir.

Amortisman, varlığın aktife alındığı (kullanıma hazır hale geldiği) yılda başlar. Yılın hangi ayında alınırsa alınsın, ilk yıl tam yıllık amortisman ayrılır (kıst amortisman istisnası hariç). Binek otomobillerde kıst amortisman uygulanır: alındığı aydan yıl sonuna kadar gün esaslı hesaplanır.

Faydalı ömür sona erdiğinde varlığın defter değeri 1 ₺ (iz bedeli) kalır. Varlık hâlâ kullanılıyorsa daha fazla amortisman ayrılmaz. Satılırsa veya elden çıkarılırsa satış fiyatı ile 1 ₺ arasındaki fark kar olarak gelir kaydedilir. Hurda değeri varsa bu tutar amortismana tabi tutulmaz.