Bilinç Durumunun Kontrolü
Kazazedeye ulaşıldığında ilk olarak bilinç durumu değerlendirilir. Omuzlarından hafifçe dokunularak ve yüksek sesle 'İyi misiniz?' diye seslenilir. Yanıt veriyorsa bilinç açıktır. Hiçbir tepki yoksa bilinç kapalıdır; hemen 112 aranır ve solunum/dolaşım değerlendirmesine geçilir. Bilinci kapalı kazazedede dilin geriye kaçıp solunum yolunu tıkama riski vardır.
Nabız Kontrolü
Nabız, kalbin kasılmasıyla atardamarların hissedilen atımıdır. Yetişkinde nabız, boyun bölgesindeki şah damarından (karotis) kontrol edilir; iki parmakla (işaret ve orta parmak, asla başparmak değil) hafifçe bastırılır. Normal nabız sayısı yetişkinde dakikada 60-100 atımdır. Bebeklerde kol atardamarından bakılır. Nabzın hızlı ve zayıf olması şok belirtisi olabilir.
Solunum Kontrolü (Bak-Dinle-Hisset)
Solunum, baş geriye alınıp çene yukarı kaldırılarak solunum yolu açıldıktan sonra 'bak-dinle-hisset' yöntemiyle 10 saniye değerlendirilir: Göğsün inip kalkmasına BAK, soluk sesini DİNLE, yanağında nefesi HİSSET. Normal solunum sayısı yetişkinde dakikada 12-20'dir. Solunum yoksa veya normal değilse temel yaşam desteğine başlanır.
Vücut Isısı ve Cilt Rengi
Cildin rengi ve sıcaklığı dolaşım hakkında bilgi verir. Soluk, soğuk ve nemli cilt kanama veya şok belirtisi olabilir. Morarma (özellikle dudak ve tırnaklarda) oksijen yetersizliğini gösterir. Normal vücut sıcaklığı yaklaşık 36,5°C'dir.
Değerlendirme Sırası
- •Bilinç kontrolü (seslen, omuzdan dokun)
- •112'yi ara / arattır
- •Solunum yolunu aç (baş geri-çene yukarı)
- •Solunum kontrolü (bak-dinle-hisset, 10 sn)
- •Dolaşım/nabız değerlendirmesi
- •Kanama ve diğer yaralanmaların kontrolü
💡 Sınav İpucu: Göz Bebeği Kontrolü
Göz bebeklerinin ışığa tepkisi beyin durumu hakkında bilgi verir. Normalde ışıkta küçülür, karanlıkta büyür. Her iki göz bebeğinin eşit olması beklenir. Işığa tepki vermeyen veya birbirinden farklı büyüklükte göz bebekleri ciddi beyin yaralanmasına işaret edebilir.