Kırık, Çıkık ve Burkulma Farkı
Kırık, kemik bütünlüğünün bozulmasıdır; deri sağlamsa kapalı kırık, kemik deriyi delip dışarı çıkmışsa açık kırıktır. Çıkık, eklem yüzeylerinin normal konumundan ayrılmasıdır. Burkulma ise eklemi bir arada tutan bağların zorlanması veya kısmen yırtılmasıdır. Üçünde de ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı görülür; ilk yardım yaklaşımı benzerdir: hareketsizleştirme.
Genel İlk Yardım: Hareketsizleştirme
Kırık, çıkık ve burkulmada temel kural yaralı bölgeyi olduğu gibi sabitlemek (hareketsizleştirmek) ve gereksiz hareketten kaçınmaktır. Yaralı bölge bulunduğu pozisyonda, bir alt ve bir üst eklemi de içine alacak şekilde atel/tahta vb. ile desteklenir. Şişliği azaltmak için soğuk uygulama yapılabilir. Çıkığı yerine oturtmaya ÇALIŞILMAZ.
Açık Kırıkta Müdahale
Açık kırıkta dışarı çıkan kemik içeri itilmeye çalışılmaz. Önce kanama temiz bezle baskı uygulanarak kontrol edilir, yara temiz bir bezle örtülür, ardından bölge hareketsizleştirilir. Açık kırıkta enfeksiyon riski yüksektir, hızla sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır.
Omurga (Bel-Boyun) Yaralanması Şüphesi
Trafik kazalarında omurga yaralanması ihtimali her zaman vardır. Omurga yaralanmasından şüpheleniliyorsa kazazede zorunlu olmadıkça (yangın, patlama gibi ek tehlike yoksa) KESİNLİKLE hareket ettirilmez. Hareket ettirme zorunluysa baş-boyun-gövde tek eksen halinde, düz tutularak ve birden çok kişiyle taşınır. Yanlış taşıma kalıcı felçle sonuçlanabilir.
Yapılmaması Gerekenler
- •Çıkığı veya kırığı yerine oturtmaya çalışmak
- •Açık kırıkta kemiği içeri itmek
- •Omurga şüphesinde kazazedeyi gereksiz hareket ettirmek
- •Yaralı bölgeyi sabitlemeden taşımak
- •Kırık bölgeyi ovmak veya bastırmak
💡 Sınav İpucu: Omurga Kuralı
Sınavda kazada omurga yaralanması şüphesi olan kişi için doğru cevap her zaman 'yerinden oynatma, olduğu yerde sabit tut, 112'yi ara' yönündedir. Zorunlu taşıma gerekiyorsa baş-boyun-gövde düz hatta tutulur. Kırıkta genel kural: hareketsizleştir + soğuk uygula.