Yanık Dereceleri
Yanıklar derinliğine göre üçe ayrılır. Birinci derece yanıkta yalnızca derinin üst tabakası etkilenir; kızarıklık ve ağrı vardır (güneş yanığı gibi). İkinci derece yanıkta su toplaması (kabarcık) ve şiddetli ağrı görülür. Üçüncü derece yanıkta tüm deri katmanları ve alttaki dokular zarar görür; deri kömürleşmiş/beyazlaşmış görünür, sinirler hasar gördüğü için ağrı az olabilir. Geniş ve derin yanıklar hayati tehlike taşır.
Yanıkta İlk Yardım
Yanan bölge en az 15-20 dakika bol ve akan soğuk (buzlu değil) su altında tutulur. Bu, hem ağrıyı azaltır hem de yanığın ilerlemesini durdurur. Su toplamış kabarcıklar patlatılmaz. Yanık bölgeye diş macunu, yoğurt, salça, yağ gibi maddeler SÜRÜLMEZ; bunlar enfeksiyon riskini artırır. Yanık temiz bir bezle örtülür. Yapışan giysiler çıkarılmaya çalışılmaz.
Kimyasal ve Elektrik Yanıkları
Kimyasal yanıkta etkilenen bölge bol suyla uzun süre yıkanarak kimyasal uzaklaştırılır, bulaşmış giysiler çıkarılır. Elektrik yanığında önce akım kesilir; akım kesilmeden kazazedeye dokunulmaz. Elektrik çarpması kalp ritmini bozabileceğinden kazazedenin solunum ve dolaşımı yakından izlenir, gerekirse temel yaşam desteği uygulanır.
Zehirlenmeler
Zehirlenme; zehirli maddenin solunum yolu, sindirim yolu (ağız) veya cilt yoluyla vücuda girmesiyle olur. Belirtileri arasında bulantı, kusma, karın ağrısı, baş dönmesi, bilinç bulanıklığı ve solunum güçlüğü vardır. İlk yardımda kazazede zehirli ortamdan uzaklaştırılır, solunum yolu açık tutulur, kusuyorsa boğulmaması için yan yatırılır. 112 aranır ve maddenin ne olduğu bildirilir. Yetkili önermedikçe kusturulmaya çalışılmaz.
Karbonmonoksit Zehirlenmesi
Karbonmonoksit (CO) renksiz ve kokusuz bir gazdır; soba, şofben ve egzoz gazından yayılır. Kapalı garajda çalışan araç egzozu öldürücü olabilir. Zehirlenende baş ağrısı, hâlsizlik, bulantı ve bilinç kaybı görülür. İlk yardım: kazazede hemen temiz havaya çıkarılır, ortam havalandırılır, 112 aranır ve gerekirse temel yaşam desteği uygulanır.
💡 Sınav İpucu: Yanığa Ne Sürülmez?
Sınavda klasik soru: yanığa diş macunu, yoğurt, yağ, salça gibi maddeler SÜRÜLMEZ; sadece bol soğuk su (15-20 dk) uygulanır ve kabarcık patlatılmaz. Elektrik kazasında ilk iş AKIMI KESMEKTİR. Egzoz/soba kaynaklı zehirlenmede ilk iş kazazedeyi TEMİZ HAVAYA çıkarmaktır.